Het afweersysteem beschermt ons tegen indringers zoals virussen en bacteriën. Het is een complex netwerk van cellen en stoffen. Bij MS valt het eigen afweersysteem de myelinelaag rond zenuwbanen aan: afweercellen ontsporen. Hierdoor ontstaan ontstekingen in het centraal zenuwstelsel.

Dit onderzoek richt zich op de vragen:

• Welke vetstoffen zijn betrokken bij het ontsporen van de afweercellen ? En op welke manier?
• Kunnen bepaalde vetstoffen een aanwijzing vormen om MS sneller te herkennen en gerichter te behandelen?
• En kunnen bepaalde vetstoffen worden ingezet om deze ontsporing te stoppen?

Afweercellen versus vetstoffen

In tegenstelling tot afweercellen bij gezonde mensen, trekken afweercellen bij mensen met MS naar de hersenen om daar schade te veroorzaken. Daarnaast hangt achteruitgang bij mensen met MS samen met verandering in de samenstelling van vetstoffen. Met name vetstoffen die hersenontstekingen stimuleren zijn te veel aanwezig in het bloed en hersenvocht van mensen met MS.

Drie stappen

Onderzoekers van de MS-centra in Rotterdam (ErasMS) en Amsterdam bundelen de krachten om het verband tussen vetstoffen en afweercellen in MS te onderzoeken. Ten eerste zoeken zij naar vetstoffen die direct te maken hebben met de aanzet tot MS. Ze gebruiken hierbij bloed en hersenvocht van mensen met MS die al 15 jaar gevolgd worden voor de PROUD-studie van het ErasMS. Ten tweede onderzoekt het team, tot op de cel nauwkeurig, of zij de gevonden vetstoffen kunnen koppelen aan brein-infiltrerende eigenschappen van afweercellen uit het bloed van dezelfde mensen. Want de afweercellen die het brein ingaan, zijn degenen die de uiteindelijke schade kunnen aanrichten. Ten derde gaan de onderzoekers in kweekbakjes nabootsen hoe specifieke afweercellen schade toebrengen aan de hersenen en testen ze hoe specifieke vetstoffen van invloed zijn op afweercellen.

Kunnen bepaalde vetstoffen de ontsporende cellen remmen?

Als uit het onderzoek blijkt dat bepaalde vetstoffen een duidelijke rol spelen bij het ontsporen van afweercellen, en andere vetstoffen het ontsporen kunnen remmen, dan zouden de gevonden soorten vetstoffen kunnen gelden als toekomstige biomarker en/of als onderdeel van een nieuwe therapeutische aanpak. De aanwezigheid van vetstoffen die afweercellen uit de bocht laten vliegen is dan bijvoorbeeld een aanwijzing om bestaande immuunmodulerende behandelingen (behandelingen die het eigen afweersysteem beïnvloeden) effectiever in te kunnen zetten.

Dit onderzoek start in juni 2026 en zal 3 jaar duren. Het Nationaal MS Fonds draagt €433.330 bij aan dit onderzoek.

Wat zijn vetstoffen?

Vetstoffen zijn essentiële voedingsstoffen (vetten, vetzuren, cholesterol) die dienen als energiebron en bouwstenen. Hersenen bestaan voor ongeveer 60% uit vetstoffen. Er zijn vetstoffen die een goede invloed hebben op processen in het lichaam, en vetstoffen die een negatieve invloed hebben door bijvoorbeeld ontstekingen te stimuleren.

Wat is een biomarker?

Een biomarker is een meetbare indicator van een biologisch proces, aandoening of ziekte, zoals een molecuul, eiwit of verandering in DNA. Je kunt het zien als een aanwijzing voor de arts. Biomarkers kunnen in lichaamsvloeistoffen zoals bloed of urine worden gevonden, maar ook in weefsels, of zelfs gedrag vertonen zoals bloeddruk of lichaamstemperatuur. Biomarkers helpen bij het stellen van diagnoses, het voorspellen van ziekteverloop, het monitoren van een behandeling en het bepalen van het risico op toekomstige ziekten.